Shpopullimi që po shuan Mallakastrën/ “Frika është të vdesësh vetëm”

“Kush iku, nuk kthehet më” — kjo është fjalia që dëgjohet më shpesh sot në Mallakastër, një zonë që po zbrazet çdo ditë nga njerëzit, zërat dhe jeta. Diku shihen shtëpi të kyçura me dryna të ndryshkur, diku tjetër banesa të rrënuara nga koha dhe harresa. Jo shumë larg Ballshit, fshatra të tërë duken sikur janë braktisur pas një fatkeqësie të madhe: rrugë pa lëvizje, oborre pa fëmijë dhe dyer që hapen gjithnjë e më rrallë. Në këto vende koha duket sikur ka ndaluar dhe e ardhmja premton vetëm vetmi.

Të moshuarit janë dëshmitarët e fundit të një kohe tjetër, kur fshatrat gumëzhinin nga njerëzit, kur shkollat mbusheshin me nxënës dhe çdo shtëpi kishte jetë. Sot ata jetojnë mes heshtjes, duke kujtuar kohën kur djemtë e vajzat ikën njëri pas tjetrit, me valixhe në duar dhe me shpresën se largimi ishte e vetmja mënyrë për t’i shpëtuar varfërisë dhe mungesës së perspektivës.

Mallakastra është ndër zonat më të goditura nga shpopullimi në Shqipëri. Në shumë fshatra kanë mbetur vetëm të moshuarit, të cilët përballen çdo ditë me frikën, vetminë dhe mungesën e fëmijëve pranë. Netët janë bërë të rënda dhe sapo bie errësira, dyert mbyllen me kujdes, ndërsa heshtja mbulon gjithçka. Në fshatin Aranitas, mosha e tretë jeton me ankthin e një rreziku që ndoshta nuk ekziston, por që lind nga boshllëku i madh që ka lënë emigrimi.

Në Aranitas nuk ka më të rinj. Shumica janë larguar jashtë vendit dhe kanë ndërtuar jetën e tyre në emigracion, ndërsa fshati ka mbetur vetëm me kujtime. Zona ka toka pjellore dhe natyra është treguar bujare, por askush nuk sheh më të ardhme te bujqësia, pasi fitimet nuk mbulojnë mundin dhe shpenzimet. Mungesa e investimeve dhe regresi ekonomik kanë thelluar më tej plagën e largimit.

Shkolla 9-vjeçare “Ramiz Aranitasi”, dikur e mbushur me zhurmën e fëmijëve, sot duket si një godinë që pret fundin e saj. Bankat janë bosh, klasat pakësohen çdo vit dhe stafi mësimor reduktohet vazhdimisht. Aty ku dikur dëgjoheshin zërat e nxënësve, tani mbretëron heshtja dhe korridoret e shkollës ngjajnë si kujtesë e një kohe që nuk do të rikthehet më.

Ndryshe nga vitet para 2010, kur emigronte vetëm kryefamiljari, sot largohen familje të tëra. Fshatrat po zbrazen plotësisht dhe pas tyre mbeten vetëm prindër të moshuar që presin me mall një telefonatë apo një vizitë të rrallë. Malli për fëmijët është kthyer në dhimbjen më të madhe të atyre që kanë mbetur.

Pak më sipër Aranitasit, fshati Gjerbës është një tjetër dëshmi e trishtë e kësaj drame. Pa rrugë, pa ujë dhe pothuajse pa të rinj, aty është e vështirë të gjesh banorë nën 60 vjeç. Të moshuarit tregojnë me dhimbje se kurrë nuk e kishin menduar që pleqërinë do ta kalonin mijëra kilometra larg fëmijëve të tyre. Në qendër të fshatit qëndron një shkollë e amortizuar, tashmë jashtë funksionit, si simbol i një jete që është shuar gradualisht.

Jo shumë larg ndodhet Çërrila, ndoshta një nga fshatrat më të bukur të Mallakastrës. Natyra i ka falur pamje mbresëlënëse dhe potencial të madh turistik, por jeta aty është venitur pothuajse plotësisht. Banori më i ri është rreth 65 vjeç dhe pjesa tjetër janë të moshuar që jetojnë mes problemeve shëndetësore dhe izolimit. Fshati nuk ka shkollë, qendër shëndetësore, mjekë apo infermierë dhe mungesa e rrugës e bën jetën edhe më të vështirë.

Një e moshuar, me lot në sy, kujton kohën kur çerdhja dhe kopshti i Çërrilës kishin afro 200 fëmijë. Sot nuk dëgjohet më asnjë zë dhe emigrimi i ka “përpirë” njerëzit njëri pas tjetrit. Ata pak banorë që kanë mbetur jetojnë të izoluar dhe pa shërbime bazë. Për një injeksion apo një vizitë mjekësore u duhet të udhëtojnë afro 20 kilometra, ndërsa premtimet elektorale kanë mbetur vetëm fjalë.

Drenova, vetëm pak kilometra larg Ballshit, përjeton të njëjtën dramë. Në shumicën e shtëpive jetojnë vetëm nga dy të moshuar, ndërsa drynat në portat e jashtme tregojnë se banesat nuk strehojnë më familje. Mungesa e investimeve dhe e punësimit detyroi të rinjtë të largoheshin, duke lënë pas prindër që e kalojnë jetën me sytë nga dera.

Zona është naftëmbajtëse, por banorët thonë se pasuria e saj nuk u solli kurrë mirëqenie. Mundësitë për punësim kanë qenë të pakta dhe shumë të rinj u detyruan të emigrojnë për të siguruar mbijetesën. Për pasojë, Drenova sot duket si një fshat që po mplaket bashkë me banorët e mbetur.

Shpopullimi ka prekur çdo cep të Mallakastrës. Fshatrat po shuhen ngadalë, nën ditë që lindin e perëndojnë pa shpresë dhe pa gjallëri. Pas çdo dere të mbyllur fshihet historia e një familjeje që iku, ndërsa pas çdo shkolle të boshatisur qëndron mungesa e një brezi të tërë. Mallakastra sot duket si një zonë që jeton mes kujtimeve dhe harresës, ndërsa pyetja më e dhimbshme mbetet ende pa përgjigje: a do të ketë më jetë në këto fshatra pas disa vitesh?

Burimi: Mallakastra News