SPRINT NEWS ALBANIA

ShkrimeTe tjera

Nga Ilir Kadia/ Rrëfimi i një të vdekure

Tek Rruga e Elbasanit rashë e vdiqa. Sa dola nga furgoni mu morën mendtë sikur u përmbys bota. Mu prenë fuqitë krejt, mu fik drita dhe u këputa në trotuar. Mollët që po sillja tek motrat e mia dolën nga çantat e rrëzuara e u rrokullisën si gurë bilardoje mbi serën e rrugës. Edhe shishja e ujit që s’e kisha mbaruar akoma.
Dy djemtë e rinj studentë që i kisha pranë gjithë rrugës nga Bilishti deri këtu panë njëri-tjetrin të çuditur. Pastaj më kapën duar e këmbë dhe më futën në furgon. Ata e nxisnin më kot shoferin t’i jepte më shpejt se ndoshta kthehesha në jetë.
– S’ka perëndi që e sjell më në jetë këtë. Ajo ka vdekur. – thosh shoferi që nuk arrinte të çante dot mes makinave të tjera.
Kështu tha edhe mjeku i urgjencës sa më pa.
– Ka bërë infarkt të fortë shumë. Shikoni! Edhe pjesën e gjoksit mbi zemër ia ka nxirrë infarkti.
Djemtë e rinj kthyen kokën mënjanë. Nuk deshën ta shikonin. Njëri, një bukurosh bjond që rrugës më tha se i kujtoja gjyshen, zuri të qajë.
– E keni gjë? – pyeti mjeku roje.
– Jo. Udhëtuam bashkë me furgon nga Bilishti këtu, – tha djali tjetër. Na tha se vinte tek motrat në Tiranë. Kaq dimë. Nuk dimë më shumë.
Mjeku roje mori në telefon policinë.
– Po të doni rrini, po të doni ikni. Mos hyni në telashe kot! – u tha ai dy djemve. Bukuroshi bjond erdhi dhe më puthi në ballë. Më lagu me lot kur më tha “Lamtumirë, gjyshe!”. Tjetri e kapi për shpatullash dhe i tha të mbahej. Sa dolën nga dhoma ata, polici sikur të kishte qenë mbrapa derës.
– Tjetër e grabitur me dhunë? – pyeti mjekun që kish filluar të mbushte formularët.
– Jo. – tha mjeku roje, një kuqalosh i bëshëm që mezi mbushej me frymë për vete.
Polici, një burrë thatim tek të 50-at zuri të kontrollojë nëpër xhepa të xhaketës për të më gjetur ndonjë dokument. Gjeti portofolin tim. Brenda, katër pesë mijë lekësha, një shamiçkë hundësh e papërdorur dhe… hiç. Zuri të kontrollojë nëpër xhepa të tjerë të xhaketës. Asgjë.
– Si të të quajmë, moj zonjë? Kë të lajmërojmë për ty? – tha polici, duke mu drejtuar mua si një të gjalle e duke më futur sërish portofolin në xhep.
– Jepeni si rast vdekjeje i një gruaje rreth të 60-ave. U gjet e vdekur tek Rruga e Elbasanit rreth orës 14 e 30 minuta… – po thosh mjeku roje ndërsa vazhdonte të mbushte formularin.
– Rreth të 60-ave? Po kjo duket si 80 vjeçe, or ti! – tha polici thatim.
Mjeku roje kafshoi buzën. Medemek polici nuk duhet të fliste kështu për moshën e një gruaje, qoftë edhe e vdekur.
Por polici thatim nuk më ofendoi. Një grua fshatare, sikur edhe pas dhjetë vjet pune në fushë me bel e shatë, e pas lindjes së fëmijëve dhe shërbimit ndaj burrit e familjes, duket dy herë më e plakur dhe jo më unë që kisha gjysëm shekulli që punoja e punoja e punoja ditë e natë pa ndërprerje, si makinë.
– Thuaj: Një grua e panjohur gjendet në Morgun e Tiranës. Shkruaje! Mos harro! – i tha mjeku roje policit ndërsa shkoi t’i bëjë zë infermiereve të vinin e të më çonin me barelë në morg. Mbeta vetëm me policin. Ai u sigurua që në korridor atë çast s’po kalonte njeri. Erdhi pranë meje, kapi portofolin, e hapi dhe mori që andej katër pesëmijëshet dhe i futi në xhep si hajdut. “T’i kesh hallall!” – i thashë unë me mllef. Por ai s’kish si të më dëgjonte…

…Në morg kishte vend për katër vetë, një në çdo bankë, që ngjanin si shtretër mbuluar me mushama jeshile, por unë qëllova të isha e vetme. Roja i morgut, një burrë i kërrusur që nuk dëgjonte mirë, e ngrinte në qiell zërin e televizorit në dhomën ngjitur me dhomën ku më shtrinë mua. Që në lajmet e para të mbasdites, ato të orës katër, e pastaj në fund të çdo edicioni të asaj dite televizionet u çanë duke dhënë njoftimin se “tek Rruga e Elbasanit ishte gjetur e vdekur një grua rreth të gjashtëdhjetave, e cila nuk kish me vete asnjë dokument identifikimi”.
Unë prisja nga çasti në çast të hapej dera e morgut dhe tre motrat e mia të martuara në Tiranë, burrat e tyre bashkë me nipër e mbesa të shqyenin derën dhe të vërshonin tek banka ku rrija shtrirë. Të më mbulonin me të puthura, të hiqnin nga trupi xhaketat e tyre dhe, pasi të më lanin me lot, të më vishnin si kukull prej lecke. Të më fusnin në taksi e për tërë natën të më çonin në Devoll, tek im shoq i cili e dinte ai si më nderonte dhe më përcillte të qetë në varrezat e fshatit në këtë botë ku jam.
Atë nuk e prisja të vinte në morg vetë. Edhe pse i shohim të gjitha stacionet e Tiranës në fshat, ai nuk i çon deri në fund asnjëherë asnjë palë lajme. Lëviz duke gjuajtur për lajme politike nga stacioni në stacion me telekomandë në dorë.
Por askush nuk e shtyu derën e morgut as pas orës katër, as pas orës gjashtë, as pas orës tetë e as pas orës dhjetë e gjysëm të natës.
Të nesërmen shpresat se do të vinin të mitë mu shuan fare. Lajmi për mua natyrisht u quajt i vjetër dhe nuk u dha më në asnjë nga televizionet, as kombëtare as lokale. Im shoq më dinte se isha tek motrat në Tiranë. Motrat, tek ai në fshat. Ja që s’e kemi zakon as burrat të marrin në telefon e të pyesin për gratë si udhëtuan, si mbërritën dhe si janë me shëndet që ditët e para të largimit nga shtëpia, e as gratë të marrin të pyesin burrat si ia bëjnë vetëm në fshat pa to. Kjo do të dukej si shprehje e tepruar e dashurisë për gruan apo burrin në sy të të tjerëve, ndaj për këtë s’e kemi bërë zakon, mendoj.
Roja i morgut, i kërrusur nga pesha e gungës që mban mbi kurriz, më tha qyshkur erdhi e më mori në dorëzim se ka qenë 40 vjet magazinier armatimi në Mullet tek depot e ushtrisë. Ai më quan tani “pushka e vjetër”, dhe pas çdo emisioni lajmesh, shtyn derën e morgut dhe më thërret që nga pragu pa hyrë brenda:
– S’i bie më ndërmend njeriu për ty, o pushkë e vjetër! Kushedi sa do të rrish këtu derisa të të varrosë bashkia si ushtare e panjohur!
Mua më vjen inat. Edhe turp që ai më sheh ashtu siç më ka bërë nëna, por s’kam çfarë t’i bëj. Edhe të ulëras më vjen, se nuk është ashtu, se ata nuk kanë nga ta dinë, se i tërë faji ishte imi, se unë nuk e mora me vete letërnjoftimin… Por e kam kot, nuk mund të më dëgjojë. Ai është i gjallë.

…Ka një javë që rri shtrirë në bankën e ftohtë të morgut në temperatura frigoriferi dhe sa nuk po pëlcas nga tërbimi. Nuk e kisha merituar këtë harresë. Im shoq duhet të ishte bërë i gjallë. “Ç’u bë kjo grua?!” – duhej t’i kishte thënë vetes. Duhej ta kishte marrë malli dhe të nisej për Tiranë me një sebep koti. Ai ka merak bletët dhe tani është koha kur ato duan kujdesin më të madh. Por edhe unë vetëm këtu, në këtë të ftohtë morgu…! Po ai s’ka nga ta dijë, i them vetes. Mos e ngarko me faj. “Po u bënë shtatë ditë e net, moj grua! Ç’u bëre?” – duhej të thoshte ai.
Nuk më shkon mendja tek fëmijët. Ata janë në Athinë dhe nuk kanë nga ta dinë që unë kam dalë nga shtëpia e jam nisur për udhë. As vajza e as djemtë. Kot t’i fus në gjynah.
Sa ditë u bënë? E teta sot. Kot t’i dëgjoj lajmet.

…Ç’është kjo zhurmë? Roja i morgut po jep e merr me dikë në korridor. Zëri i tjetrit më duket i njohur. Dëgjoj fjalën “para”, por ç’thonë tamam nuk e marr vesh. Zërat shuhen.
Deri afër mesnatës nuk ka asnjë zhvillim. Lajmet ikin njëra pas tjetrës pa mua. Folësja bukuroshe që aq shumë e pëlqen im shoq, ajo e holla si thupër pushke e RTV shtetëror, sapo ka thënë “Natën e mirë!” kur në korridor dëgjohen ca zëra burrash përzjerë me të qara grash. Roja i morgut nuk ka arritur t’i ndalë dhe ata saora kanë hyrë në morg. I prin polici që më mori lekët.
– Ja, ku e keni nënën tuaj! Merreni që tani, po të doni!
Një grua me moshë të vajzës time afrohet e para dhe më hidhet përsipër e më mbulon me lotë.
– O nënë! O nëna ime! – qan mbi mua dhe nuk shkulet. Tre gratë e tjera mbajnë shamitë nën hundë dhe bëjnë gjoja sikur qajnë. Mbrapa tyre tre burra si të prerë me sharrë. Janë njëlloj të gjatë, edhe pse duket diferenca në moshë mes tyre, ndoshta tre vjet e tre vjet njëri nga tjetri si djemtë e mi. Asnjërin prej tyre nuk njoh. As vajzën që më ka pushtuar e s’e ngre kokën nga gjoksi im, as tre gratë e tjera që bëjnë sikur qajnë dhe as tre burrat pas tyre. Policin po… Ai që më mori katër pesëmijëlekëshat nga portofoli.
– Mos e zgjasni kot tani. Çdo gjë është në rregull. Merreni! – u drejtohet ai tre burrave.
Njëri prej tyre shkëputet dhe vjen e largon nga unë gruan në moshën e vajzës time që qan e qan me sy mbyllur nga dhimbja. Tre gratë e tjera nxjerrin nga një valixhe lëkure një kostum të zi grash.
– Duhet ta lajmë, sipas zakonit. – thotë njëra nga ato.
– Ç’ta lajmë! E lau ajo me lot. – thotë më e madhja prej tyre.
Më veshin sikur të jem prej druri. E vogla e grave që shtiren më lidh gojën me shami.
Pastaj të tre djemtë më marrin mbi krahë dhe më nxjerrin nga morgu. Polici pret tek dera me rojen e morgut.
– Hidh një firmë këtu! – i thotë ai policit që më mori paratë.
– Jo unë. Ky. – i thotë ai duke ndalur burrin që dukej më i madhi në moshë e duke i treguar procesverbalin. Tjetri më lëshon në duar të dy burrave të tjerë dhe bën një zhgarravinë në letër. I jep rojes një shuk me pare dhe vjen sërish e më shtrëngon në krah.
– Kështu e kanë këto punë, o pushkë e vjetër! Do të vuash pak, por mos u mërzit! – më thotë roja i morgut duke më përkëdhelur flokët.
– I poshtër! Më shite! Ti dhe ky palo polic jeni njerëzit më të poshtër që kam parë në këtë botë. Por do të takohemi… – i ulëras gjithë zemërim. Por ai s’më dëgjon. Ai është i gjallë.

Tek dera e morgut pret makina e vdekjes. Kështu i thonë këtu autoveturave të përshtatura për mbajtjen e arkivolit dhe kurorave me lule që të çojnë në banesën e fundit. Shoferi e ka afruar makinën afër derës së morgut mbrapsht dhe mban në dorë kapakun e një arkivoli ngjyrë kafe të veshur nga brenda me një atllas të bardhë të trashë. Kur tre burrat më lëshojnë brenda, gruas në moshën e vajzës time i bie të fikët. Tre gratë e tjera e rrethojnë sakaq. E madhja ka në dorë gati një copë pambuk me alkool.
– Vërja kapakun! Nuk e sheh që po u vdes motra?! – i bërtet polici shoferit.

…Ka tre ditë që më kanë varrosur në Shish Tufinë. Por tani akoma më shumë nuk jam e qetë. Më kanë varrosur për një tjetër. Mbi pllakën e betonit sipër kokës time kanë shkruar: Xhevrije Dungu 1943-2003. Më kanë varrosur për nënën e tre burrave të prerë si me sharrë, me moshë tre vjet njëri nga tjetri, për vjehrrën e tre grave që bënin gjoja sikur qanin edhe gjatë natës që gdhimë në shtëpinë e tyre edhe gjatë funeralit dhe… për nënën e gruas në moshën e vajzës time, lotët e së cilës akoma më djegin në fytyrë. Ajo s’ka pak minuta që u largua nga varrezat. Erdhi vetëm dhe, pasi u ngop së qari për nënën e saj, më tha shtruar:
– Të më falësh, zonjë e panjohur, për gjithë këtë që po ndodh me ty! Unë të njoha që ti nuk ishe nëna jonë sapo të pashë në morg. Edhe pse gratë e moshës tuaj, ngaqë kanë patur hallet njëlloj, ngjajnë me njëra-tjetrën dhe mund të ngatërrohen kur vjen kjo moshë, edhe pse malli për nënën time më kish përvëluar e turbulluar sytë, unë të njoha. Ti nuk ishe ajo. Ajo kushedi ku është, e gjallë apo e vdekur. Kush e di?! Tre vëllezërit ma fshehën të vërtetën, por unë e mora vesh. Qëkur tre vjet më parë ika në Amerikë me burrin dhe fëmijët e mi, vëllezërit dëgjonin veç gratë dhe nëna në çdo llogari u dilte tepër. Ata ranë dakord ta mbanin me javë secili dhe nëna shëtiste nga njëra shtëpi në tjetrën, por secila nga kunatat i sillej ftohtë akull. Ato të treja ua mbushën mendjen vëllezërve se nëna do të ishte më mirë në shtëpinë e pleqve. Dhe e çuan atje. Thonë se atje nënës i iku truri dhe tre javë më parë, në një natë me rrebeshe, e trembur nga vetëtimat kish dalë me këmishë rrugëve dhe ishte zhdukur. E kërkuan përgjatë Lanës, por më kot. Unë nuk dija gjë deri një javë më parë kur në Boston vëllezërit më sollën lajmin se “E gjen a se gjen nënën. Nisu urgjent!”. Nuk e di çfarë është kurdisur me ty. Kush je ti nuk e di. Por kur të pashë të vetmuar në morg, mu dhimbse njëlloj si nëna ime dhe të qava si atë. Edhe ty të paskan braktisur dhe derisa të gjendet nëna ime, të lutem, mos u mërzit. Më ler të të kem në vend të saj edhe këto dy javë që jam në Shqipëri!

…Për lotët e saj të çiltër unë do të rrija gatitu në dheun e ftohtë të Shish Tufinës sa kohë të desh ajo, por ngjarjet rrodhën përsëri me shpejtësi.
Kur u bënë dhjetë ditë plot nga largimi im, aq sa i kisha thënë tim shoqi se do të rrija tek ime motër në Tiranë, ai i kish rënë telefonit tek shtëpia e motrës së vogël.
– Po të doni, mbajeni për fare, ua kam falur! – i kish thënë ai me humor asaj.
– Kë, more ditëzi!
– Motrën tuaj, me! S’u ngopët me të dhjetë ditë?!
Kur ishte marrë vesh që unë s’kisha mbërritur fare, të mitë kishin nisur me urgjencë kërkimet. Kishin shkuar në polici. Policia u kish thënë se dhjetë ditë më parë kishin patur një rast me një grua që kish vdekur tek Rruga e Elbasanit, e cila kish mbetur disa ditë në morg por që i kishin dalë familjarët, ca djem me origjinë nga Burreli, që banonin tek Kodra e Priftit dhe që e kishin varrosur. “Ata thanë se ky ishte trupi i nënës së tyre. Rast tjetër s’kemi patur.” – u kish thënë shefi i policëve. Të mitë kishin kërkuar ku saktësisht e kishin shtëpinë burrelsit dhe ishin nisur me taksi drejt e atje. Kishin takuar në fillim tre kunatat, të cilat u kishin thënë në një gojë se ajo që kish vdekur tek Rruga e Elbasanit ishte vjehrra e tyre dhe se për këtë të vërtetë ato mund të vinin dorën në zjarr. Të mitë mund të pyesnin po të donin tre vëllezërit për nënën e tyre, por jo motrën e vogël. Ajo, sipas tyre, nuk ishte në rregull nga trutë dhe mund të thoshte gjepura. Por të mitë atë pyetën dhe ajo u tha diçka të çuditshme: “Edhe për dy javë ajo është nëna ime. Paskëtaj është e juaja”. Të mitë shkuan në polici me këto fjalë dhe policia tha se duhej bërë hapja e varrit në sy të palëve me vendim prokurorie. Duhej që provat të jenë bindëse. Nëse të dy palët këmbëngulin me prova se nëna është e tyre, gjyqi do të zgjasë deri në verifikim AND-je. Çështja, thanë në polici, do të ishte e lehtë po të kishte gojë i vdekuri dhe të fliste. “Por ç’e do! Të vdekurit s’dinë të flasin.” – kish thënë mbrapa kurrizit të shefit ai polici thatim që më vodhi paratë nga kuleta dhe që më shiti bashkë me rojen e morgut tek tre burrat e prerë si me sharrë.

…Sipër varrit tim ka njëzet minuta që po punojnë me lopatë. Dheu është akoma i shkrifët. Edhe pak dhe arrijnë tek unë. Nga të mitë dëgjoj dhe njoh zërin e tim shoqi që u thotë varrmihësve të kenë kujdes. Nga mënyra si qajnë i njoh të gjithë njerëzit e mi. Kanë ardhur nga Athina të tre djemtë e mi me gratë, dhe vajza ime me të shoqin, kanë ardhur tre motrat e Tiranës me burrat gjithashtu. Nga të tjerët njoh tre kunatat, tre burrat e tyre si të prerë me një sharrë dhe gruan në moshën e vajzës time që pas dy ditësh niset për në Amerikë. Qëndrojnë si të ngrirë, si qirinj. Ashtu si po rrinë të mitë edhe unë po dyshoj me vete: po sikur të jem unë vërtet ajo gruaja e çmendur nga mungesa e dashurisë që iku nëpër natën me rrebesh dhe ndoshta u mbyt në Lanë për t’i lënë rehat nuset e djemve?
Kur maja e lopatës ceku kapakun e arkivolit, u dëgjua zëri i gruas së re në moshën e vajzës time.
– Dëgjoni këtu! – Të gjithë kthejnë kokën drejt saj. Varrmihësit ndalin. Ajo hip mbi pirgun me dhé. – Gruaja në atë arkivol nuk është nëna jonë. Është nëna juaj. E jona kush e di ku është. Por meqë ne ia bëmë zakonet e përcjelljes nënës tuaj njëlloj si nënës tonë, mos ia prishni terezinë kësaj gruaje. Boll e torturuam! Unë po marr me vete këtë gur me emrin e nënës time dhe ju vendosni mbi këtë varr emrin e nënës tuaj. Le të prehet e qetë!

Dhe ashtu u bë. Mbi varrin tim u derdhën rrebesh lotët e vajzës, djemve, nuseve të tyre dhe burrit tim. Edhe e bija e gruas së humbur u bashkua me to. Të tjerët u larguan me bisht ndër shalë. Por unë këto dy ditë nuk kam qenë fare e qetë. Mendjen e kam patur tek ajo grua e çmendur nga mungesa e dashurisë së bijve të vet. Ku është ajo, vallë?
…Do të më mbetej peng tërë vdekjen sikur vajza e saj të mos më thoshte dy fjalë shprese për fatin e saj e të ikte në Amerikë pa u kthyer edhe njëherë tek unë.
Mirëpo, para se të nisej për Rinas, vajza e gruas së humbur erdhi dhe më dha sihariqin se e kishin gjetur nënën. Në çmendinë. Nuk mbante mend as emrin e saj e as emrin e vajzës… Por, sidoqoftë ish gjallë. Kur të bëhej më mirë dhe ta lejonin mjekët, do ta merrte më vonë andej nga Amerika. T’i bënte shërbim tërë jetën.
Tani jam e qetë.

Total 0 Votes
0

Tell us how can we improve this post?

+ = Verify Human or Spambot ?